Tin Văn hóa

Thân thương những chiếc gùi

(Cập nhật ngày: 19/09/2017, Số lượt xem: 15091)
   

Chiếc gùi là vật dụng mà chỉ những dân tộc miền núi mới có, nhưng gùi của mỗi dân tộc lại mang một bản sắc riêng. Gùi của đồng bào Bahnar cũng vậy, chúng có những nét đặc trưng mà các dân tộc anh em khác không có.


Chiếc gùi Bahnar được cấu trúc bằng những nguyên-vật liệu từ rừng như krăk (mây sợi), ple (le mật), sao (ống dang). Các loại cây, dây rừng này luôn sẵn có và có độ bền cao, không mối mọt, chịu được mưa nắng. Một chiếc gùi được bảo quản tốt có độ bền không dưới 10 năm.



Gùi của mỗi dân tộc đều có nét đặc trưng không thể trộn lẫn
 

Mùa xuân là mùa rảnh rang, chờ mưa xuống để làm thời vụ tiếp theo, cũng là mùa dệt vải của phụ nữ và mùa đan gùi của đàn ông ở các buôn làng. Những đoàn người đủ lứa tuổi rủ nhau thành từng nhóm tìm vào các khe núi rậm rạp để chặt dang, le mật và mây rồi vót sẵn thành từng bó mang về. Có khi đi hàng tuần lễ mới tìm được mỗi người một bó nguyên liệu để dành làm dần cho tới mùa sau.

Mỗi loại gùi được đan theo những cách khác nhau tùy theo mục đích sử dụng. Đơn cử, gùi Bơroong Bơrung chuyên gùi lương thực khi thu hoạch như lúa, bắp hạt... Chiếc gùi này được cấu trúc những sợi nan chính là những thanh dang vót xẹp rộng một phân, rồi dùng những cọng le mật cũng vót nhỏ như nửa cọng cói chiếu đan vào những thanh nan chính từ dưới đáy gùi đan lên. Đáy gùi phải kín, chân đế gùi hình vuông làm bằng những mảnh gỗ vót mỏng bản to chừng một gang tay bao quanh thân gùi. Còn thân gùi được đan bằng tay từ đáy gùi lên, càng lên đến miệng gùi càng loe ra và miệng gùi được niềng bằng một cọng le mật vót tròn như chiếc đũa để giữ vững. Đai gùi làm bằng sợi mây vót to bản hoặc dùng 3 sợi mây vót nhỏ chừng một phân đan chéo vào nhau thành.

Trong khi đó, gùi Hreo chuyên gùi những đồ dùng như củi, khoai mì, bắp trái... thì đáy gùi đan bằng những thanh nan lớn và thưa hơn. Thân gùi là những thanh nan có dáng cứng hơn và dày hơn vì phải gùi củi hoặc những vật nặng, có kích thước lớn. 2 đai gùi được làm bằng những sợi mây vót nhỏ và đan chéo 3 hoặc 5 sợi với nhau nối kết thành một dây bẹ rất vững chắc, dẻo, không gãy. Còn gùi Bơrưng mong lại chuyên dùng để bảo quản đồ dùng. Làm loại gùi này rất kỳ công, cũng dùng những nguyên-vật liệu trên nhưng những sợi mây hoặc cật cọng le mật được chuốt nhỏ như sợi tăm rồi đan vào nhau thành chiếc gùi. Chiếc gùi này cũng một nét đặc trưng như những chiếc gùi khác nhưng miệng gùi không loe và đặc biệt hơn là có nắp đậy. Nhờ độ dày những sợi nan và có nắp nên gùi Bơrưng mong bảo quản được những đồ dùng như áo, vải, giấy tờ... Gùi có đai mang khi di chuyển hoặc để tại chỗ treo lên vách nhà. Một loại gùi nữa cũng độc đáo không kém là gùi Krôh, chuyên mang đồ dùng khi vào rừng săn bắn. Vì cấu trúc chiếc miệng mềm và thân mềm, khi đeo vào lưng thì miệng gùi tự xếp theo lưng nên không vướng, tiện dụng khi chui rừng hoặc chạy nhảy. Phần nan và cật đan chỉ làm toàn bằng sợi mây để có độ dẻo và bền.

Đáng chú ý hơn cả là gùi Bơrưng. Đây là gùi của những chàng thanh niên thi thố tài năng để cho ra những sản phẩm độc đáo bậc nhất. Cũng làm từ những chiếc nan, nhưng gùi Bơrưng công phu hơn và mẫu mã cũng phong phú hơn nhờ vào những sáng tạo riêng với hoa văn đặc trưng và màu sắc sặc sỡ (được nhuộm trực tiếp từ những nguyên liệu sẵn có). Đa phần những chiếc gùi này khi thanh niên làm xong thường dùng để tặng bạn gái hoặc những người thân như: chị, mẹ...

Nói chung, một chiếc gùi đẹp từ khi làm cho tới khi hoàn thành phải mất khoảng nửa tháng. Người đan gùi không vội vàng, hấp tấp mà thường đan gùi trong những đêm sáng trăng hay tranh thủ những lúc rỗi việc. Cứ thế, chiếc gùi gắn bó với người Bahnar trên cao nguyên như thể máu thịt, truyền đời và cũng là một nét văn hóa độc đáo cần lưu giữ.
 

Nguồn: Báo Gia Lai
 

Các tin khác

PHÓNG SỰ ẢNH